Gebeurtenissen - deel 2: Rollen en Verhalen

4 juni 2021 door Fouke Boss

Centurial v1.21 introduceert twee veelgevraagde functies: Rollen en Verhalen. In deze blog bekijken we deze beide nieuwe functies nader.

Rollen

Tijdens de stemming voor de 2021 routekaart kwam de mijlpaal 'Rollen en Relaties' op de tweede (bijna eerste) plaats met meer dan 20% van de stemmen. Centurial v1.21 introduceert het onderdeel Rollen van die mijlpaal. Dus wat zijn rollen, en waarin verschillen ze van relaties?

Zoals we eerder zagen, zijn gebeurtenissen genealogisch relevante voorvallen die tijdens een mensenleven plaatsvinden. Denk aan geboorten, huwelijken, sterfgevallen, begrafenissen, diploma-uitreikingen, enz. Sommige van deze gebeurtenissen, zoals geboortes, worden door een of twee mensen bijgewoond. Andere, zoals een huwelijk, worden bijgewoond door tussen de 2 en 200 personen.

Tijdens elk van deze gebeurtenissen zullen sommige van aanwezigen een speciale rol vervullen. Tijdens de doop zal de peetouder een geloofsbelijdenis afleggen voor de persoon die gedoopt wordt. Tijdens een huwelijk zullen de getuigen samen met de bruid en bruidegom het huwelijksregister ondertekenen. Tijdens een begrafenis zal de spreker een begrafenisrede uitspreken. Meestal worden deze rollen vervuld door personen die dicht bij de pasgeborene/bruidegom/overledene (de eigenaar of het onderwerp van de gebeurtenis) staan. Daarom zijn deze rollen genealogisch relevant.

Rollen zijn niet te verwarren met relaties. Relaties definiëren de langdurige verbinding tussen twee personen. Momenteel ondersteunt Centurial alleen ouder/kind en partnerschapsrelaties. Andere soorten zijn familierelaties als grootmoeder of neef, of sociale constructen als vrienden of voogden. Het belangrijkste verschil tussen rollen en relaties is dat rollen alleen voor de duur van de gebeurtenis gelden, terwijl relaties maanden, jaren, of levenslang kunnen duren. Centurial zal later ook deze andere soorten relaties ondersteunen.

Hoe voeg ik rollen toe aan een gebeurtenis?

Laten we bij wijze van voorbeeld eens kijken naar het burgerlijk huwelijk van Theo van Gogh en Anna Carbentus op 21 mei 1851. Uit het originele huwelijksregister leren we dat er 4 getuigen bij het huwelijk aanwezig waren. Eerst voegen we deze 4 getuigen toe aan het Informatiepaneel als gewone personen. In dit specifieke geval waren alle getuigen broers en zussen van de bruid en bruidegom. Zo komen we uit op onderstaande configuratie, met de bruid en bruidegom (1), hun ouders (2), en de getuigen/broers en zussen (3):

Vervolgens voegen we de gebeurtenis Burgerlijk Huwelijk toe aan de relatie tussen Theo en Anna, hetzij met de Gebeurteniskiezer, hetzij met een van de nieuwe hyperlinks:

We klikken dan op de nieuwe knop, naast de gebeurtenis Burgerlijk Huwelijk, die het nieuwe Beweringenpaneel voor gebeurtenissen opent. Zoals je ziet bevat dit paneel de al bekende gebeurtenis-velden: Datum, Tijd, en Plaats. Maar het bevat ook twee nieuwe velden: Verhaal (1) en Rollen (2):

Tegelijk toont het Informatiepaneel nu de hoofdrol (3) van de gebeurtenis. De hoofrol is de eigenaar of het onderwerp van de gebeurtenis, in dit geval de bruid en bruidegom.

Laten we om te beginnen één van de broers en zussen als getuige markeren. Selecteer daartoe de broer of zus in het Informatiepaneel, en kies dan Getuige onder de optie Rol in het snelmenu, als volgt:

Merk op hoe het veld Rollen in het Beweringenpaneel voor gebeurtenissen wordt bijgewerkt met de toegevoegde rol.

Beschikbare rollen

Momenteel kun je voor elke persoon slechts één rol instellen voor elke gebeurtenis. Dit betekent bijvoorbeeld dat je een persoon niet kunt markeren als Getuige én als Best man.

Ook is het belangrijk op te merken dat de beschikbare rollen per gebeurtenis verschillen. Het heeft geen zin om een vroedvrouw rol toe te voegen aan een burgerlijk huwelijk gebeurtenis, en dus biedt Centurial je deze optie niet. Als je vindt dat er voor een bepaalde gebeurtenis een belangrijke rol ontbreekt, laat het me dan weten.

Er is één uitzondering op deze regel: de rol Aanwezige is beschikbaar voor alle gebeurtenissen. Hiermee kun je markeren welke personen bij een gebeurtenis aanwezig waren. Het instellen van een andere rol dan Aanwezige impliceert ook dat de persoon aanwezig was bij de gebeurtenis.

Rollen bewerken

Een rol kan ook voor meerdere personen in één keer worden ingesteld. Selecteer eerst meerdere personen, ofwel door de Ctrl toets ingedrukt te houden terwijl je de personen selecteert, ofwel door het selectievak te gebruiken, of op een andere manier die in het Informatiepaneel beschikbaar is. Kies dan de gewenste rol uit het snelmenu van een van de geselecteerde personen.

Je kunt nooit de rol van de eigenaar (de hoofdrol) van de gebeurtenis veranderen. Als je dat toch probeert, negeert Centurial dat verzoek. Zo kun je eenvoudiger in één keer een rol instellen voor grotere groepen personen (bijvoorbeeld door eerst Ctrl+A te drukken om alle personen te selecteren), omdat je niet eerst de eigenaar hoeft te deselecteren.

Merk ook op hoe je rollen kunt instellen voor personen, zelfs als de bron reeds gecorreleerd is. Zo kun je gemakkelijk rollen instellen voor bronnen die al in je onderzoeksprojecten aanwezig zijn.

Rollen verwijderen

Natuurlijk kun je ook rollen verwijderen die je eerder hebt ingesteld. Je kunt de optie [Geen] uit het menu Rol gebruiken, of je kunt de knop gebruiken in het veld Rollen:

Verhalen

Een andere zeer nuttige nieuwe functie in v1.21 is verhalen. Zo nu en dan bevat een bron een verhaal, een kleine anekdote, of een leuk weetje over een persoon, een relatie, of een gebeurtenis. Zo vermeldt het geboorteregister van een van mijn overgrootvaders dat de vader van de pasgeborene (mijn betovergrootvader) te ziek was om zelf aangifte te doen. In plaats daarvan deed de vroedvrouw aangifte van de geboorte. Met de nieuwe functie verhalen kun je dit soort informatie nu ook in Centurial vastleggen.

Eigenlijk lijken verhalen en gebeurtenissen nogal op elkaar. Gebeurtenissen zijn genealogisch relevante dingen die gebeuren in het leven van een persoon of een relatie. Ze hebben een datum en tijd, en een plaats. Andere mensen kunnen er een rol in hebben. En een bron bevat misschien enkele specifieke details of verhalen over die bepaalde gebeurtenis.

Een verhaal, daarentegen, is precies dat: een vertelling over een persoon of een relatie. Denk aan “Pa heeft zijn hand eens opengehaald met een kettingzaag” of “Mijn oma noemde mijn opa altijd 'dropje'”. Bij een verhaal kunnen andere mensen (rollen) betrokken zijn, en het kan zich in een bepaalde tijd of plaats afspelen. Met andere woorden, verhalen zijn gebeurtenissen, maar met meer nadruk op het verhalende aspect en minder op de datum en plaats.

Zo voer je een verhaal in

Centurial maakt gebruik van de overeenkomsten tussen verhalen en gebeurtenissen om een uniforme gebruikerservaring te bieden. Om te beginnen kun je aan een gebeurtenis één of meer verhalen toevoegen. Open het Beweringenpaneel voor gebeurtenissen, en voer je verhaal, anekdote, of weetje in:

Merk op hoe de knop is veranderd in . Dit geeft aan dat er in het Beweringenpaneel voor gebeurtenissen aanvullende beweringen zijn ingevuld.

Anderzijds, als je een verhaal aan een persoon of relatie wilt toevoegen, kun je de nieuwe Verhaal toevoegen knop gebruiken in de Verhalen sectie van het Beweringenpaneel voor de persoon of relatie:

Onder de motorkap voegt Centurial eenvoudig een gebeurtenis van het type Verhaal aan de persoon of relatie toe. Dit betekent ook dat je een datum, een plaats, of rollen aan je verhaal kunt toevoegen via de knop.

Rollen en verhalen in de tijdlijn

Wanneer je eenmaal verhalen en rollen uit een bron hebt gehaald, correleer je de bron zoals altijd. Vanaf dat moment begint de tijdlijn in de Persoonsweergave kleine icoontjes te tonen om rollen en verhalen aan te geven. Wanneer een gebeurtenis één of meer verhalen heeft, verschijnt een pictogram:

Als een persoon tijdens een gebeurtenis een bepaalde rol heeft vervuld, krijgt de gebeurtenis in de tijdlijn een icoon, in dit geval in de tijdlijn van getuige Gerrit Carbentus:

Een klik op de naam van de gebeurtenis (Burgerlijk huwelijk) opent de Gebeurtenisweergave.

Rollen en verhalen in de Gebeurtenisweergave

Rollen en verhalen worden ook weergegeven in de Gebeurtenisweergave:

Zoals bij alle conclusies toont Centurial kleine [1] referentienummers om aan te geven welke bron bewijsmateriaal bevat over een bepaalde rol of gebeurtenis. Als je met je muis over het referentienummer beweegt, verschijnt de bronvermelding in de tooltip. Een klik op het referentienummer opent de Bronweergave voor die bron.

Conclusies voor verhalen

Vanwege de op bewijs gebaseerde aard van Centurial is er nog een interessante opmerking te maken over verhalen. 'Op bewijs gebaseerd' betekent dat je begint met het verzamelen van beweringen voor een bepaald feit uit verschillende bronnen, je dan die beweringen correleert tot bewijs waaruit je dan een enkele conclusie trekt. Stel bijvoorbeeld dat bron A beweert dat de geboortedatum 1853 is, en bron B beweert dat het 30 maart is, en bron C heeft de geboortedatum als maart 1853. Centurial combineert dan deze drie beweringen en berekent dat de geboortedatum 30 maart 1853 is. Merk op hoe geen van de beweringen expliciet de volledige datum vermeldt. In plaats daarvan wordt de datum afgeleid door de beweringen te combineren tot één enkele conclusie.

Verhalen zijn ook beweringen, net als geboortedatums en familienamen. Het enige verschil is dat Centurial voor verhalen geen manier heeft om automatisch beweringen te combineren en conclusies te berekenen. Stel je voor dat Bron A beweert dat tijdens een huwelijk “Oom Albert erg dronken werd”, maar dat Bron B vermeldt dat “Albert naar het ziekenhuis gebracht moest worden”. Voor ons mensen is het geen probleem om deze twee verhalen tot één verhaal te combineren: “Oom Albert werd echt dronken en moest naar het ziekenhuis gebracht worden”.

Centurial is hier echter niet toe in staat. In plaats daarvan geeft Centurial beide verhalen gewoon ongewijzigd weer, de een na de ander, met een [1] referentienummer dat de bron van elk verhaal aangeeft. Op deze manier geeft Centurial een zuiver en op bewijzen gebaseerd overzicht van de oorsprong van gebeurtenissen en verhalen. Het schrijven van een meeslepend en samenvattend verhaal wordt dan overgelaten aan de bekwame handen van jou, de onderzoeker.

Tips en trucks voor verhalen

Op basis van alle in Centurial beschikbare functies, raad ik aan om:

  • verhalen wel te gebruiken voor het vastleggen van weetjes, anekdotes en korte vertellingen.
  • verhalen niet te gebruiken om een levensverhaal te vertellen. Probeer, in het geval een bron een volledig levensverhaal bevat, om de langere vertelling op te splitsen in kortere verhalen en gebeurtenissen. Probeer vervolgens voor elk van deze de datum, plaats en rollen uit de bron over te nemen.
  • verhalen niet te gebruiken om jezelf aan taken te herinneren, bijvoorbeeld wanneer je later nog wat aanvullende informatie wilt overnemen uit de bron. Gebruik in plaats daarvan het Aantekeningen veld van een bron. Bovendien zal in Centurial v1.22 een Takenlijst worden geïntroduceerd, en die is veel geschikter voor het onthouden van dit soort klusjes.
  • verhalen wel te gebruiken om aanvullende details van een gebeurtenis vast te leggen. Gebruik verhalen bijvoorbeeld bij een Diploma om de naam van de school vast te leggen. Ik realiseer me dat Centurial hier betere functionaliteit zou kunnen aanbieden (bij aankoop van een een huis wil je dat niet alleen in een verhaal vastleggen), en op een dag zal Centurial dat ook doen. Maar voor nu is het de enige beschikbare optie.

Samenvatting

Rollen en verhalen zijn twee handige nieuwe toevoegingen, die goed gebruik maken van de nieuwe gebeurtenisstructuur in Centurial.