De Bronweergave - deel 2: werken met fragmenten

vrijdag 4 september 2020 door Fouke Boss.

Centurial v1.17 introduceert het nieuwe concept van fragmenten. Deze blog beschrijft hoe je fragmenten aanmaakt en beheert, en doet uit de doeken hoe ze je onderzoek verder verbeteren.

Wat is een fragment?

Een fragment is een (klein) stukje van een document, bijvoorbeeld een deel van een zin of een handtekening. Met ingang van v1.17 kun je in Centurial zulke fragmenten aanmaken en beheren. De belangrijkste doel van fragmenten in Centurial is om elke bewering in een bron te verbinden met het deel van het document dat de bewering bevat. Op de volgende manier kun je bijvoorbeeld een fragment aanmaken voor de naam van Theodorus van Gogh (inderdaad, de vader van) en dit fragment dan verbinden met de Familienaam en de Voornamen beweringen:

Het verbinden van fragmenten met de bijbehorende beweringen ondersteunt je onderzoek in Centurial op 3 manieren:

  1. Fragmenten helpen je bij het gestructureerd doornemen van je documenten, daar ze een beetje als leesliniaal fungeren.
  2. Met een enkele klik kun je snel het deel van het document terugvinden dat een bepaalde bewering bevat.
  3. In de Analyseweergave toont Centurial alle fragmenten direct naast het bewijs, waardoor je eenvoudig verschillen in speling kunt vergelijken zonder de afzonderlijke Bronweergaven te hoeven openen.

In de rest van dit blog ga ik verder in op de details van al deze nieuwe functies. Ook bespreken we een geheel nieuwe functie, die een toepassing is van fragmenten: handtekeninganalyse.

Een fragment aanmaken

Aangezien de linker muistoets in de bestandsverkenner reeds gebruikt wordt voor het rondschuiven van het document, maak je een nieuw fragment aan door de rechter muistoets te gebruiken. In de eenvoudigste vorm is een fragment een rechthoek. Het maken van een dergelijke rechthoek is een proces van 2 stappen:

  1. Beweeg de muisaanwijzer naar de linkerbovenhoek van het deel van het document dat je wilt selecteren, en druk de rechter muistoets in.
  2. Terwijl je de rechter muistoets ingedrukt houdt, beweeg je de muisaanwijzer naar de rechteronderhoek van het fragment; pas dan laat je de rechter muistoets weer los.

Of meer schematisch:

Om het aanmaken van een fragment af te breken kun je de Escape toets op je toetsenbord gebruiken.

Meerregelige fragmenten

Wat ook vaak voorkomt, is dat het relevante deel van het document uit meerdere regels bestaat. Daarom ondersteunt Centurial ook meerregelige fragmenten. In de basis is het aanmaken van een meerregelig fragment hetzelfde als het aanmaken van een rechthoekig fragment, behalve dat de spatiebalk gebruikt kan worden om tussenliggende punten aan te geven. Centurial ondersteunt 3 varianten:



Bij wijze van voorbeeld bekijken we de trouwdatum van Theodorus van Gogh en Anna Cornelia Carbentus. Deze datum (Eenentwintigsten Mei Achttien honderd een en vijftig) beslaat 2 regels. Om deze datum te selecteren:

  1. Beweeg de muisaanwijzer naar de linkerbovenhoek van de eerste regel, en druk de rechter muistoets in.
  2. Met de rechter muistoets ingedrukt, beweeg de muisaanwijzer naar de rechteronderhoek van de eerste regel. Druk dan, met de rechter muistoets nog steeds ingedrukt, op de spatiebalk.
  3. Met de rechter muistoets nog steeds ingedrukt, beweeg nu de muisaanwijzer naar de linkerbovenhoek van de tweede regel, en druk nogmaals op de spatiebalk.
  4. Beweeg tenslotte de muisaanwijzer naar de rechteronderhoek van de tweede regel. Laat dan pas de rechter muistoets los.

Dit ziet er dan zo uit in Centurial:

Het aanmaken van meerregelige fragmenten kan even wat oefening vergen. Het belangrijkste punt is om de rechter muistoets ingedrukt te houden totdat het fragment helemaal geselecteerd is, en om de spatiebalk te gebruiken voor de tussenliggende punten.

Het geselecteerde fragment koppelen

In de bronweergave is steeds maximaal één fragment geselecteerd. Dit geselecteerde fragment wordt iets donkerder weergegeven dan de overige, niet geselecteerde fragmenten. Wanneer je een nieuw fragment hebt aangemaakt, zal Centurial deze automatisch selecteren. Om een ander fragment te selecteren, klik je deze aan met de linker muistoets. Om alle fragmenten te deselecteren, klik je ergens in het document (maar dus niet op een van de fragmenten), of je drukt op de Escape toets van je toetsenbord.

Om een bewering te koppelen aan het geselecteerde fragment, klik je op de kleine knop direct links van de bewering die je wilt koppelen:

Merk op dat een klik op de knop meteen ook de bijbehorende bewering selecteert, waardoor je gelijk kunt starten met typen. Dit maakt het identificeren en invoeren van alle beweringen in een document een continue proces:

  1. Open het document, begin met lezen, en identificeer de eerste bewering in het document.
  2. Maak een fragment aan voor de geïdentificeerde bewering.
  3. Klik op de knop van de betreffende bewering.
  4. Interpreteer het tekstfragment en voer de waarde van de bewering in.
  5. Ga op zoek naar de volgende bewering in het document, en ga door met stap 2.

Iedere bewering kan kan slechts aan één fragment worden gekoppeld. Anders gezegd, een bewering is ofwel gekoppeld met één fragment, ofwel helemaal niet gekoppeld. Beweringen die zijn gekoppeld aan een fragment worden gemarkeerd met een kleine knop links van de bewering:

Een klik op deze knop selecteert het gekoppelde fragment in de bestandsverkenner. Op deze manier kun je snel terugvinden waar een bewering zich in het document bevindt.

Het annoteren, ontkoppelen en verwijderen van fragmenten in het Fragmentpaneel

Wanneer een fragment is geselecteerd toont Centurial het Fragmentpaneel. Met dit paneel kun je het geselecteerde fragment beheren:

Allereerst toont het Fragmentpaneel welke beweringen zijn gekoppeld aan het geselecteerde fragment (1). Zoals gezegd kan een bewering slechts aan één fragment kan worden gekoppeld; omgekeerd kan een fragment wel aan meerdere beweringen worden gekoppeld. Dit is handig in diverse situaties, bijvoorbeeld het fragment 'geboren en wonend in Den Haag' kan gekoppeld worden aan zowel de Geboorteplaats als de Woonplaats. Merk op dat één fragment zelfs aan beweringen van verschillende entiteiten kan worden gekoppeld, zo kan bijvoorbeeld de zinsnede 'beide woonachtig in Den Haag' worden gekoppeld aan de Woonplaats van 2 afzonderlijke personen.

Een klik op een van de gekoppelde beweringen zal deze bewering doen oplichten in het Beweringenpaneel. Om een bewering te ontkoppelen van het geselecteerde fragment klik je op de knop (2) van de betreffende bewering.

In het Annotatie veld (3) kun je een opmerking toevoegen aan het geselecteerde fragment, om zo de leesbaarheid vast te leggen, of de schrijfstijl, of enige andere opvallende eigenschap van het fragment dat interessant kan zijn bij de analyse van de bewering. Deze annotatie zal worden getoond in de Analyseweergave.

Met de Verwijderen knop (4) tenslotte kun je het fragment volledig verwijderen uit het document. Indien het fragment is gekoppeld aan een bewering, of een annotatie bevat, zal eerst om bevestiging worden gevraagd.

Het aanpassen van de afmetingen van een fragment

De afmetingen van een fragment kunnen op ieder moment worden aangepast. Om de afmetingen aan te passen selecteer je allereerst het aan te passen fragment door er met de linker muistoets op te klikken. Plaats dan de muisaanwijzer op de rand die je wilt verplaatsen, en druk de linker muistoets in. Beweeg de muisaanwijzer om de afmeting aan te passen, en laat de linker muistoets los indien de afmeting naar wens is:

Tijdens het aanpassen van de afmetingen kun je deze actie annuleren met behulp van de Escape toets op je toetsenbord.

Fragmenten en de Analyseweergave

Waarom doen we ook weer al deze moeite om fragmenten aan beweringen te koppelen? Een belangrijk deel van het antwoord daarop ligt in de nieuwe Analyseweergave die in Centurial v1.17 de eerdere Analysedialoog vervangt. In de nieuwe Analyseweergave worden alle fragmenten en annotaties weergegeven direct naast het bijbehorende directe bewijs, bijvoorbeeld bij de analyse van de voornamen van Theodorus van Gogh:

Het tonen van alle fragmenten en annotaties vereenvoudigt de analyse, doordat mogelijke spellingen en variaties in één weergave worden getoond.

Fragmenten toevoegen aan bestaande bronnen

Met de introductie van de nieuwe fragmenten functie rijst voor jou als Centurial gebruiker de vraag, of je al dan niet fragmenten wilt gaan toevoegen aan de reeds bestaande bronnen in je onderzoek. Merk op dat dit in elk geval niet heel ingewikkeld hoeft te worden, aangezien het niet nodig is om eerst de correlatie te verwijderen! Anders gezegd, het is per bron alleen nodig om het document nogmaals door te lopen, fragmenten aan te maken voor alle beweringen, en deze te koppelen. Er zijn dus geen aanvullende wijzigingen nodig in je bron.

Handtekeningen analyseren

Nog een nieuwe functie in Centurial v1.17 is de ondersteuning voor het analyseren van handtekeningen van personen. Net zoals je fragmenten kunt toevoegen voor een deel van een zin, kun je ook fragmenten aanmaken voor een handtekening. Deze fragmenten kunnen vervolgens worden toegevoegd aan de nieuwe Handtekening bewering in het Beweringenpaneel:

Zoals je kunt zien, is een handtekening eigenlijk een status, wat betekent dat Centurial niet alleen de handtekening bijhoudt maar ook de datum waarop deze werd gezet. Daardoor kan Centurial een mooi overzicht geven van de handtekening van een persoon in de tijd:

Samenvatting

Fragmenten zijn nog een manier om de zoveel mogelijk informatie uit je bronnen te halen. Ze ondersteunen bij het doornemen van je documenten, en later in het proces vereenvoudigen ze de analyses. Ik hoor graag wat je van deze nieuwe functie vindt!

;