Een bron toevoegen aan de hand van voorbeelden

donderdag 23 juli 2020 door Fouke Boss.

Eerder deze maand stelde gebruiker [SH] me enkele vragen over hoe de bronvermeldingen in Centurial te verbeteren. Na een uitgebreid antwoord te hebben samengesteld, realiseerde ik mij dat de aanwijzingen en richtlijnen in mijn antwoord ook voor andere gebruikers interessant kunnen zijn. In deze blog verbeteren we enkele alledaagse bronvermeldingen.

Introductie

In Centurial worden alle informatie en beweringen ingevoerd in de context van een bron. Op die manier kan Centurial je altijd van elk bewijsstuk vertellen uit welke bron deze afkomstig is. Voordat je de informatie uit de bron kunt invoeren, zal Centurial je eerst vragen alle details op te voeren van de bron die je bestudeert.

Zoals reeds in eerdere blogs beschreven, dient het invoeren van deze brondetails 3 doelen:

  1. We willen de exacte herkomst van een bron kennen, zodat we de kwaliteit van de gegevens in de bron kunnen beoordelen.
  2. We willen de bron, vindplaats en indeling van de bron vastleggen, zodat we de bron later weer kunnen terugvinden.
  3. We willen een bronvermelding samenstellen, ofwel een doordachte samenvatting van de brondetails. Deze bronvermelding identificeert vervolgens de bron op een unieke wijze.

In deze blog zal ik 3 dagelijkse voorbeelden bespreken, waarbij ik nader inga op manieren om herkomst en details te verbeteren.

Voorbeeld 1: VanGoghMuseum.nl

Voor dit eerste voorbeeld bekijken we een biografie van Vincent van Gogh - de bekende schilder die altijd als voorbeeld dient in deze blogs - op de website van het Van Gogh Museum te Amsterdam:

https://www.vangoghmuseum.nl/nl/kunst-en-verhalen/vincents-leven/van-donker-naar-licht

Ik zou deze bron handmatig kunnen opvoeren, maar met Centurial is er een eenvoudigere manier om de details over te nemen van bronnen die we op het internet vinden: de browserextensie. Deze browserextensie doet z'n best alle brondetails (en genealogisch relevante informatie en beweringen indien mogelijk) te importeren van de website die je op dat moment in je browser geopend hebt:

Terwijl de gegevens worden geïmporteerd, scrolt de browser door de pagina om er zo een schermafdruk van te maken. Soms, zoals in dit geval, is deze schermafdruk niet helemaal perfect (sommige delen van het scherm worden tweemaal getoond), maar toch is deze schermafdruk nuttig: het legt de pagina vast zoals deze was op het moment van import.

In de linkerbovenhoek van de Bronweergave die wordt geopend, kun je zien dat Centurial een bronvermelding heeft samengesteld op basis van de beschikbare informatie in de webpagina:

De Nederlandse gebruiker van Centurial ziet natuurlijk direct dat de bronvermelding in het Engels is. Inderdaad is dit het enige stukje Centurial dan nog niet meertalig is. Momenteel is de planning zodanig, dat dit tegen het eind van 2020 wordt aangepast.

Nu is het altijd raadzaam om na een automatische import de brondetails handmatig te controleren. Door op de knop te klikken (gemarkeerd met de rode pijl) kunnen we de exacte details die Centurial heeft geïmporteerd eens beter bekijken:

Standaard zal de browserextensie webpagina kiezen als herkomst van een webpagina, zoals te zien is in het herkomstpaneel (1). Centurial ondersteunt meerdere brontypes voor bronnen die op het internet gevonden kunnen worden, zie het brontype paneel (2) aan de linkerzijde van de Brondialoog. In dit specifieke geval is het brontype Webpagina inderdaad de geschikte keuze voor de herkomst: Een niet nader genoemde persoon (een medewerker van het Van Gogh Museum) heeft een online biografie geschreven over een deel van het leven van Vincent van Gogh, gebaseerd op een heel aantal bronnen. Aangezien deze biografie niet een van de meer specifieke brontypes is (het is noch een Blog, noch een Social Media bericht, noch een Wiki-vermelding, noch een van de andere beschikbare types), heeft de keuze voor het meer algemene Webpagina de voorkeur.

De browserextensie was ook in staat de verschillende velden bijna perfect te importeren. De titel van de webpagina werd naar het Titel veld gekopieerd; de juiste website titel en URL werden juist uit de inhoud van de webpagina gelezen (samen vormen ze de Vindplaats); en de URL van de webpagina werd correct overgenomen in het Url veld. Ook werd het veld Bekeken op de datum van vandaag gezet.

Als we even de tijd nemen om de structuur van de website van het Van Gogh Museum nader te bestuderen, zien we dat we één verbetering kunnen doorvoeren. Als je start op de home page van de website, dan kun je de betreffende biografie vinden door achtereenvolgens Kunst & Verhalen > Vincents Leven > Biografie, 1886-1888 te selecteren. Dit samen is het Pad van de webpagina. Als we dit veld op die manier vullen, levert dat de volgende bronvermelding op voor deze bron:

Van Gogh Museum (https://www.vangoghmuseum.nl/ : accessed 21 July 2020), Kunst & Verhalen > Vincents Leven > Biografie, 1886-1888, “Van donker naar licht”.

In de Bronnenlijst wordt deze bron dan (korter) als volgt gepresenteerd:

Van Gogh Museum. https://www.vangoghmuseum.nl/ : 2020.

In dit eerste voorbeeld werden de brondetails bijna perfect door Centurial ingelezen. In het volgende voorbeeld is dat zeker niet het geval.

Voorbeeld 2: BillionGraves.nl

Voor het tweede voorbeeld kijken we naar de website BillionGraves.nl, een online database met informatie over graven, waaronder transcripties en foto's, van vele begraafplaatsen over de hele wereld. Hier vinden we het graf van Vincent van Gogh terug:

https://billiongraves.nl/grave/Vincent-Van-Gogh/27891546

Opnieuw gebruiken ik de browserextensie voor automatische import. Deze keer is de schermafdruk die Centurial maakt een stuk beter. En Centurial was zelfs in staat persoonsinformatie van Vincent van Gogh en zijn broer Theo in te lezen vanaf de webpagina, zoals te zien is in het Informatiepaneel:

Opnieuw heeft Centurial de bron geïmporteerd als een Webpagina, en het heeft eenzelfde bronvermelding samengesteld als in het eerste voorbeeld:

BillionGraves (https://billiongraves.nl/grave/Vincent-Van-Gogh/27891546 : accessed 21 July 2020), “Vincent Van Gogh 1853 - 1890 BillionGraves Record”.

Deze keer is de standaard keuze voor Webpagina echter niet de best mogelijke keuze. Merk allereerst op dat de BillionGraves website eigenlijk een virtueel archief (ofwel een database) is, zoals af te leiden valt van enkele aanwijzingen: de home page is opgebouwd rondom een zoekformulier, waarmee je het archief kunt doorzoeken; daarnaast bevat de URL van het zoekresultaat een uniek nummer (27891546), en dit is waarschijnlijk het ID van het bijbehorende database record; ook is de indeling van iedere resultaatpagina precies hetzelfde. Zo geef je aan dat het een virtueel archief betreft:

Na verdere bestudering van de database vermelding voor Vincent van Gogh blijkt ook dat de vermelding gegevens bevat die zijn overgenomen van de grafsteen. De naam en de geboorte- en overlijdensdatums zijn overgenomen van de steen, en een afbeelding van de steen is toegevoegd aan de database. Dus de geschiedenis (de herkomst) van deze bron begint bij de grafsteen die in de 19e eeuw is gemaakt. Vele jaren later, op 4 juni 2018, heeft een vrijwilliger genaamd Viluk de grafsteen gefotografeerd, en deze foto toegevoegd aan de BillionGraves database. Vandaag bekijk ik, de onderzoeker, dan weer deze database vermelding op de BillionGraves website. De juiste herkomst moet dus zijn:

Database-vermelding van een foto van een begraafplaats

Gebruik de Brondialoog om de herkomst van de bron bij te werken:

Voeg vervolgens per laag de ontbrekende details toe. De eerste laag is de Database-vermelding laag, en hier zijn de meeste velden al juist overgenomen door de browserextensie. Ik voeg hier alleen het Vermelding van veld toe:

Voor de tweede laag, de Foto, voeg ik de fotograaf en de datum van de foto toe:

In de laatste laag, de Begraafplaats, neem ik de naam van de begraafplaats, de plaats en de toegangsgegevens over van de website. Merk op dat ik de velden Sectie, Rij en Kavel leeg laat, omdat deze niet worden vermeld op de website. Ook heb ik het Bekeken veld leeg gelaten, aangezien ik nooit zelf de begraafplaats heb bezocht. In plaats daarvan heb ik eerder het Bekeken veld van de Database-vermelding gevuld met de datum van vandaag.

Met de herkomst bijgewerkt en de aanvullende velden ingevuld, ziet de bronvermelding er nu veel accurater uit:

BillionGraves, database (https://billiongraves.nl/grave/Vincent-Van-Gogh/27891546 : accessed 21 July 2020), entry for Vincent van Gogh; citing Cimetière Communal d’Auvers-sur-Oise (Auvers-sur-Oise, Frankrijk; Avenue du Cimetière), Vincent van Gogh gravestone; photographed by Viluk, 4 June 2018.

In de Bronnenlijst wordt dit zo gegroepeerd:

BillionGraves. Database. https://billiongraves.nl/ : 2020.

Merk nog op dat, naast gegevens over de begraafplaats en de grafsteen, websites zoals BillionGraves en Find A Grave steeds vaker ook aanvullende informatie uit andere bronnen tonen bij hun database vermeldingen. Deze Vincent van Gogh pagina van BillionGraves bevat bijvoorbeeld ook een Levensverhaal (die werd overgenomen van Wikipedia, zoals duidelijk aangegeven) en de exacte geboorte- en overlijdensdatums (die niet van de grafsteen afkomstig zijn aangezien deze alleen de jaartallen weergeeft). Wanneer je als onderzoeker ook deze informatie gebruikt, moet de herkomst worden aangepast naar Database-vermelding van een onbekende bron, aangezien dan informatie wordt gebruikt uit meerdere, soms onbekende bronnen.

Voorbeeld 3: FamilySearch.org

In het laatste voorbeeld van deze blog kijken we naar de geboorteakte van Vincent van Gogh op de website van FamilySearch:

https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:939F-KXQM-B?i=368&wc=MVN2-ZNP%3A1057402601%2C1057322201&cc=2026223

De Centurial browserextensie bevat specifieke intelligentie voor FamilySearch, waardoor Centurial een veel betere import kan doen:

In plaats van een schermafdruk heeft Centurial de scan van de akte weten in te lezen. Ook kon Centurial zelf bepalen dat deze bron een digitale scan van een akte van de burgerlijke stand is. (Merk op dat Centurial niet in alle gevallen precies kan bepalen welk brontype er precies wordt ingelezen; in die gevallen zal de herkomst digitale scan van een onbekende bron zijn, en dient deze handmatig te worden bijgewerkt.)

In dit geval is de eerste laag van de herkomst dus een digitale scan, en Centurial heeft de import van de details perfect uitgevoerd. De velden Herkomst, Vindplaats en Pad zijn overgenomen uit de bronvermelding in de 'Information' tab onderaan de FamilySearch pagina. Wel is het zo dat de FamilySearch website de 's van 's Hertogenbosch niet weergeeft, dus deze kunnen we toevoegen:

Voor de tweede laag wist Centurial het brontype juist te bepalen (in dit geval akte van de Burgerlijke Stand) en enkele velden over te nemen. De ontbrekende velden vullen dienen zoveel mogelijk te worden aangevuld op basis van de inhoud van de akte:

Merk hierbij op dat:

  • Het veld Vindplaats is leeg gelaten, aangezien ik niet met zekerheid kan bepalen waar de akte zich op dit moment daadwerkelijk bevindt. FamilySearch heeft aan dat het zich bevindt bij de Nederlandse Rijksarchiefdienst in 's Hertogenbosch, maar ik heb dat niet zelf gecontroleerd; vandaar dat deze informatie in het veld Herkomst van de digitale scan is geplaatst, en niet in het veld Vindplaats.
  • De Pagina, Nummer en <Inschrijving velden werden overgenomen uit de akte.
  • Het veld Titel werd bepaald door de omslag van het register te bekijken; deze is ook beschikbaar via FamilySearch:

Deze handmatige wijzigingen verbeteren de bronvermelding:

Zundert, burgerlijke stand, “Register der akten van Geboorten over den jare 1853”, p. 9r, no. 29, Vincent van Gogh (31 March 1853); image, “Netherlands, Noord-Brabant Province, Civil Registration, 1811-1942”, Family Search (https://www.familysearch.org/ : accessed 21 July 2020), Zundert > Geboorten 1850 > image 369 of 476; citing Nederlands Rijksarchiefdienst, ’s Hertogenbosch.

... met deze groepering in de Bronnenlijst:

Zundert en Wernhout. Burgerlijke stand. Database with images. “Netherlands, Noord-Brabant Province, Civil Registration, 1811-1942”. Family Search. https://www.familysearch.org/ : 2020.

Samenvatting

Het samenstellen van de juiste bronvermelding behelst twee stapen. Eerst bepaal je de juiste herkomst van een bron, en dan neem je voor iedere laag in de herkomst alle details over. Neem alleen details over die je in de bron vindt, raad of extrapoleer dus niet. En wanneer je de browserextensie gebruikt, controleer dan altijd de resultaten van de import.

Wanneer je tenslotte je bronvermeldingsvaardigheden verder wilt verbeteren, bekijk dan vooral ook de twee voorbeeldprojecten die met Centurial worden meegeleverd (Vincent van Gogh en Evidence Explained, beide beschikbaar in de SnelStart dialoog), aangezien beide vele alledaagse voorbeelden bevatten.

;