De Bronweergave - deel 1: informatie en beweringen

vrijdag 26 juni 2020 door Fouke Boss.

In Centurial wordt ieder stukje informatie ingevoerd in de Bronweergave. Dit stelt Centurial in staat om alle bewijs terug te herleiden tot de bijbehorende bron. In de komende Centurial releases zal de Bronweergave voorzien worden van vele nieuwe functies en verbeteringen. In deze blog serie zullen we ieder van die verbeteringen introduceren. In dit eerste deel bekijken we de kernfunctionaliteit van de Bronweergave.

Introductie

Onderzoek volgens de Centurial cyclus betekent steeds meer bronnen toevoegen aan het onderzoeksproject, om vervolgens al het verzamelde bewijs te analyseren. Om een nieuwe bron toe te voegen selecteer je Voeg een bron toe van het BRONNEN menu. Het Brondialoog venster verschijnt, en dit venster helpt je om de diverse details van de bron die je gebruikt te analyseren en in te voeren. Dit resulteert in een goed doordachte bronvermelding. Een goede startplaats om hier meer over te lezen is deze eerdere blog.

Wanneer het werk in de Brondialoog afgerond is, zal Centurial een verse Bronweergave openen, gereed om informatie en beweringen te extraheren. In Centurial v1.17 hebben we deze weergave opnieuw ontworpen, aangezien we plannen hebben voor vele nieuwe functies en verbeteringen. Op het moment van het verschijnen van deze blog is v1.16 echter de actuele versie van Centurial, en dus zullen de schermafdrukken in deze blog een eerste introductie zijn in het nieuwe ontwerp. Merk op, dat alle functies van v1.16 ook beschikbaar zijn in dit nieuwe ontwerp.

De Bronweergave bestaat uit 6 panelen, waarvan er in deze schermafdruk 5 zichtbaar zijn:

  1. Het Bronpaneel.
  2. De Bestandsverkenner.
  3. Het Informatiepaneel.
  4. Het Beweringenpaneel (momenteel niet zichtbaar).
  5. Het Actiepaneel.
  6. Het Aantekeningenpaneel.

In deze blog introduceren we ieder van deze panelen aan de hand van een voorbeeldbron. Hiervoor gebruiken we de akte van de burgerlijke stand voor het huwelijk van Theodorus van Gogh en Anna Cornelia Carbentus, getrouwd op 21 mei 1851 in Den Haag. Later zouden ze de ouders worden van Vincent van Gogh, de wereldberoemde schilder.

Het Bronpaneel

Het Bronpaneel toont alle relevante informatie van de huidige bron. Deze informatie is gebaseerd op de gegevens die werden ingevoerd in de Brondialoog. Het voornaamste veld dat wordt weergegeven is de broncitatie, een overdacht samengestelde samenvatting van alle relevante eigenschappen van de bron. Deze broncitatie wordt overal in Centurial gebruikt om deze bron te identificeren.

Daarnaast bevat dit paneel de classificatie van de bron, en de brondatum. De brondatum is de datum waarop de bron werd aangemaakt, in dit geval op de dag van het huwelijk. Dit veld is later van belang, wanneer we beweringen uit de bron overnemen.

Om wijzigingen door te voeren in de velden in dit paneel, klik je op de knop; deze zal opnieuw de Brondialoog openen:

De Bestandsverkenner

Wanneer je een nieuwe bron aanmaakt, is de eerste handeling in de Bronweergave het toevoegen van relevante bestanden bij deze bron. Misschien heb je een document ingescand, of een scan van het internet geplukt, misschien heb je een PDF van een bestaand onderzoeksrapport, of een Word bestand met daarin de transcriptie van een interview dat je hebt gehouden. De Bestandsverkenner is het paneel in de Bronweergave dat deze bestanden verwerkt.

De Bestandsverkenner stelt je in staat om meerdere bestanden toe te voegen en te verwijderen, ze te herschikken, en ze te exporteren. Documenten kunnen worden bekeken door er tweemaal op te klikken. Centurial kan meerdere soorten bestanden weergaven, meestal zul je documenten bekijken zoals scans, afbeeldingen, foto's en PDF-bestanden. In Centurial kun je op deze documenten inzoomen, ze rondbewegen, draaien en omklappen.

Een gedetailleerde beschrijving van alle functies van de Bestandsverkenner vind je in deze eerdere blog.

Het Informatiepaneel en het Beweringenpaneel

De volgende stap in het proces is nogal uniek voor Centurial. Met behulp van het Informatiepaneel beginnen we met het overnemen van persoons- en relatie-informatie uit de bron. Al deze informatie tezamen vormt een kleine stamboom. Het Informatiepaneel bevat alle gereedschappen die je nodig hebt om een dergelijke stamboom te tekenen.

Een blik op de huwelijksakte in dit voorbeeld leert ons, dat de akte informatie bevat over de pasgetrouwden, Theodorus van Gogh en Anna Cornelia Carbentus, en hun beide ouders. In dit geval gebruiken we het huwelijkssjabloon om snel deze klein stamboom te tekenen:

Het Informatiepaneel biedt verschillende mogelijkheden om personen en relaties toe te voegen, te verplaatsen en te verwijderen. Een uitvoerige beschrijving is terug te vinden in deze eerdere blog.

Door op een van de personen of relaties in het Informatiepaneel te klikken, wordt het Beweringenpaneel geactiveerd; deze zal tijdelijk de Bron- en Aantekeningenpanelen verbergen. Het Beweringenpaneel is het deel van de Bronweergave waar je daadwerkelijk details van de geselecteerde persoon of relatie invoert. Wijzigingen in de naam en het geslacht zullen direct worden weergegeven in het Informatiepaneel:

Een praktische manier om alle beweringen in een document door te werken, is om bovenaan in het document te beginnen, en al lezende iedere bewering die je tegenkomt gelijk over te nemen bij de betreffende persoon of relatie. Gedurende dit extractieproces is het van belang dat je alleen beweringen overneemt die ook daadwerkelijk in de bron aanwezig zijn.

Merk trouwens op dat in Centurial v1.17 het Beweringenpaneel niet langer uit meerdere tabbladen bestaat; in plaats daarvan is het nu één lijst van beweringen, waardoor je sneller toegang hebt tot de verschillende feiten.

Beweringen voor personen

Momenteel ondersteunt Centurial de volgende feiten voor een persoon: naam, geslacht, leeftijd en status, geboorte en overlijden, beroep, opleiding en woonplaats, en enkele religieuze gebeurtenissen. Selecteer eenvoudigweg de bewering die je wilt bewerken, en gebruik het toetsenbord om de waarde aan te passen. Enkele feiten behoeve wat aanvullende uitleg:

Feit Omschrijving
Familienaam Het familienaam-veld kan ook gebruikt worden voor de invoer van tussenvoegsels zoals 'van' in 'Van Gogh'. Centurial is in staat de tussenvoegsels te herkennen, en zal ze afhankelijk van de gekozen instellingen correct weergeven.
Voornamen Dit invoerveld ondersteunt ook initialen, voor het geval de bron niet de volledige namen van een persoon bevat. Voer de initialen in als AC (alleen hoofdletters), als A.C. of als Anna C.
Geslacht Het geslacht kan worden gekozen uit een lijstje Man, Vrouw of Intersex.
Leeftijd Een leeftijd wordt ingevoerd in jaren, maanden, weken en dagen.
Datums Datums kunnen worden ingevoerd in diverse kalenderformaten; Centurial zal ze later in het proces omrekenen. Ook worden datumbereiken ondersteunt. Voor meer informatie hierover, zie deze blog.
Tijdstippen Tijdstippen worden ingevoerd in het formaat hh:mm, uren en minuten.
Plaatsen Plaatsen zijn op dit moment vrije tekstvelden. Zo tegen het eind van 2020 zal de ondersteuning voor locatiegegevens in Centurial verder worden uitgebreid. In de tussentijd geldt de aanbeveling om verschillende delen van een locatie te scheiden met komma's, bijvoorbeeld Zundert, Nederland.
Statusfeiten

Enkele van de feiten in Centurial zijn zogenaamde statusfeiten. Deze feiten representeren de status van een persoon op een specifiek moment. Hiervan is Woonplaats een goed voorbeeld: een bron kan de bewering bevatten dat een persoon op een specifieke datum in een bepaald dorp of bepaalde stad woont.

Het invoeren van een status bestaat dan ook uit 2 stappen: eerst voer je de waarde van de status in (het dorp of de stad), en vervolgens voer je in het daaropvolgende veld de datum in waarop deze waarde geldig was.

De knop rechts van het datumveld stelt de gebruiker in staat de datum van de status te synchroniseren met de brondatum. Zo is in dit voorbeeld de huwelijksakte gedateerd op 21 mei 1851 (de brondatum), en gelden de meeste van de statusfeiten in de akte, zoals leeftijden, woonplaatsen en beroepen, voor die specifieke datum.

Voorbeelden van statusfeiten in Centurial zijn leeftijd, status, nationaliteit, woonplaats, opleiding, beroep en levensovertuiging.

Beweringen voor relaties

De twee belangrijkste beweringen met betrekking tot relaties zijn partnerschap en ouder-kind. Deze feiten geven aan of een relatie tussen twee personen een partnerschap is en/of een ouder-kind relatie. Voor ouder-kind relaties kan hierbij de richting worden gewijzigd (wie is de ouder, wie het kind) en het soort ouderschap (biologisch, adoptie, pleegouder). In uitzonderlijke gevallen kan een relatie zowel ouder-kind als een partnerschap zijn, vandaar dat beide feiten in Centurial onafhankelijk van elkaar zijn.

In het dagelijks gebruik worden beide feiten echter altijd door Centurial gevuld tijdens het gebruik van het Informatiepaneel. Wanneer bijvoorbeeld een kind wordt toegevoegd aan een persoon, zal Centurial de bijbehorende ouder-kind bewering zelf toevoegen.

Wanneer een relatie als een partnerschap is aangeduid, kunnen ook claims worden toegevoegd voor enkele aanvullende gebeurtenissen, zoals huwelijksaankondigingen, ondertrouw, huwelijk en scheiding.

Meerdere beweringen

Nog een bijzonderheid in Centurial is de mogelijkheid om meerdere beweringen voor een enkel feit toe te voegen. Zo nu en dan bevat een enkele bron meerdere, soms tegenstrijdige beweringen over een enkel feit. Voorbeelden zijn spellingvariaties in familienamen tussen ambtenaar en comparant (soms zichtbaar in de handtekening), en tegenstrijdigheden in genoemde leeftijd en geboortedatum. Ook bevatten sommige bronnen overzichten van de woonplaatsen of beroepen van een persoon in de loop der tijd.

Om in Centurial een tweede (of derde, enz.) bewering toe te voegen aan een feit, kun je de knop rechts van de bewering gebruiken; er zal een nieuwe regel worden toegevoegd voor het bijbehorende feit. Het voorbeeld in de volgende paragraaf demonstreert dit. Gebruik de knop om een bewering te verwijderen.

Het kopiëren en plakken van beweringen

Beweringen kunnen worden gekopieerd van het ene naar het andere feit. Dit werkt meestal alleen indien de beide feiten dezelfde soort informatie bevatten. Om een bewering te kopiëren, selecteer je eerst Kopiëren in het snelmenu; ga vervolgens naar het doelfeit, en selecteer Plakken uit het snelmenu aldaar.

Merk op dat, in het geval van meerdere beweringen, alle beweringen worden gekopieerd.

Het sluiten van het Beweringenpaneel

Het Beweringenpaneel zal zichtbaar zijn zolang een enkele persoon of relatie is geselecteerd in het Informatiepaneel. Om het paneel te sluiten (en terug te keren naar de Bron- en Aantekeningenpanelen), verwijder dan de selectie in het Informatiepaneel (klik tussen de personen), of gebruik de sluitknop in de rechterbovenhoek van het Beweringenpaneel.

Automatische correlatie

Nadat alle informatie en alle beweringen in de bron zijn overgenomen in Centurial, is het tijd om de kleine stamboom in de bron op te laten gaan in de grotere stamboom van je onderzoek. Dit proces heet automatische correlatie, waarbij 'automatisch' al aanduidt dat dit proces initieel automatisch wordt uitgevoerd door een slim algoritme. Vervolgens kunnen correlaties handmatig worden verbeterd.

Aangezien correlatie in Centurial een van de belangrijkste stappen is, zijn er al meerdere blogs aan dit onderwerp gewijd, zowel vanuit een praktisch als een meer theoretisch oogpunt. In de context van deze blog is het voldoende te onthouden dat na het overnemen van alle informatie en beweringen uit de bron, een druk op de  Automatische Correlatie knop de volgende stap is in het onderzoeksproces in Centurial.

Wanneer de informatie in een bron eerder is gecorreleerd, wordt dit aangegeven met een icoontje in de rechterbovenhoek van het Informatiepaneel. In dat geval is het niet meer mogelijk personen en relaties aan de bron toe te voegen. Wat wel mogelijk blijft, is om beweringen toe te voegen, te verwijderen of aan te passen; Centurial zal deze wijzigingen ook tonen in alle andere schermen.

Indien je echt nog een persoon of relatie moet toevoegen aan een reeds gecorreleerde bron, gebruik dan de correlatie verbreken knop, voer de gewenste wijzigingen door, en klik nogmaals op Automatische Correlatie.

Het Actiepaneel

Het Actiepaneel bevat enkele handige acties die op een bron kunnen worden toegepast. De eerste twee icoontjes stellen de gebruiker in staat de schermindeling van de Bronweergave aan te passen. Het eerste icoontje representeert de schermindeling zoals die in deze blog uitgebreid is beschreven. Het tweede icoontje schakelt om naar een andere schermindeling, waarin het Informatiepaneel en het Beweringenpaneel het hele scherm innemen. Deze schermindeling is handig bij bronnen die grote aantallen personen bevatten.

De actie Bekijk online is alleen beschikbaar indien de bron afkomstig is van het internet, en de URL overgenomen is in het Brondialoog venster. Met een klik op dit icoontje wordt de originele website geopend in de browser van je voorkeur.

Met de Exporteren en Kopiëren acties kun je de gehele inhoud van de bron kopiëren, inclusief brondetails, bestanden, informatie en beweringen, naar ofwel de harde schijf (Exporteren), ofwel het klembord (Kopiëren). De bron kan dan later weer worden geïmporteerd in een (mogelijk ander) onderzoeksproject via de respectievelijke opties Importeer een bestand of Importeer van klembord in het BRONNEN menu.

De Verwijderen actie tenslotte laat je de gehele bron - inclusief alle bestanden, informatie en beweringen - uit het onderzoeksproject verwijderen. Indien de bron reeds was gecorreleerd, wordt ook alle aan de bron gerelateerde bewijs verwijderd.

Het Aantekeningenpaneel

Het Aantekeningenpaneel biedt je de mogelijkheid om notities toe te voegen aan de bron. Momenteel betreft het een vrij tekstveld, en daardoor wordt het door verschillend gebruikers ook verschillend gebruikt. Sommigen gebruiken het veld om er transcripties van de bron in op te nemen, anderen gebruiken het als een to-do lijstje, en weer anderen gebruiken het voor annotaties bij een bron. In toekomstige versies, beginnend met v1.17, zullen er speciale velden komen voor ieder van deze gebruiksvormen, waardoor het Aantekeningenveld zelf uiteindelijk mogelijk overbodig wordt.

Samenvatting

In deze blog hebben we stap voor stap de basisfuncties van de Bronweergave besproken. In de komende releases zal deze weergave worden uitgebreid en verbeterd, en wel zullen zorgen dat deze releases vergezeld gaan van nieuwe blogs. Maar dat is voor een andere dag.

;