Hoe voeg je een bron toe - deel 3: Bronverwijzingen

donderdag 26 september 2019 door Fouke Boss, vertaling door Marc Engel.

In deze laatste blog over het toevoegen van een bron aan een Centurial-project gaan we dieper in op hoe Centurial onze bronnen citeert.

Brongegevens

Zoals we in de vorige 2 blogs zagen omvat het maken van een nieuwe bron in Centurial het invoeren van allerlei gegevens over de bron die we gebruiken:

  • In deel 1 ging het over de herkomst van een bron, ofwel het spoor van representaties, vanaf degene die we bestuderen helemaal terug tot de oorspronkelijke representatie van de bron. De herkomst is een indicatie van de kwaliteit van de bron.
  • Deel 2 beschrijft welke informatie we moeten invoeren om onze bronnen te kunnen achterhalen:
    1. Wat identificeert de bron die gebruikt wordt op unieke wijze?
    2. Waar bevindt de bron zich (archieven, internet, gepubliceerd)?
    3. Optioneel, welk specifiek deel van de bron wordt gebruikt?

Zodra we nu de conclusies van ons onderzoek beginnen te delen, bijvoorbeeld door het vast te leggen in een schriftelijk rapport of door het te delen via een GEDCOM-bestand, zouden we verplicht zijn om al deze brongegevens erbij te betrekken. We voegen namelijk geloofwaardigheid toe aan ons onderzoek door dit soort van informatie over de bronnen op te nemen. We vermelden niet alleen onze conclusies, nee, we nodigen de lezer uit en stellen hem in staat om – indien gewenst - onze conclusies voor zichzelf te evalueren en te controleren.

Het citeren van onze bronnen

De meest gebruikelijke manier om onze brondetails in wetenschappelijke publicaties te delen, is door onze bronnen te citeren*. Citaten zijn uitspraken waarin we onze bron voor een bepaalde conclusie identificeren. Deze worden in de regel geschreven als een zin of alinea. Bijvoorbeeld:

Vincent van Gogh werd geboren op 30 maart 1853 in Zundert, Nederland[1] en groeide op als een van de grootste schilders in de menselijke geschiedenis.

[1] Zundert en Wernhout, Burgerlijke stand, “Register der Akten van Geboorten over den jare 1853”, p. 9r, no. 29, Vincent Willem van Gogh (31 March 1853); image, “Netherlands, Noord-Brabant Province, Civil Registration, 1811-1942”, Family Search (https://www.familysearch.org/ : accessed 6 November 2018), Zundert > Geboorten 1850 > image 369 of 476; citing Nederlands Rijksarchiefdienst, Hertogenbosch.

De [1] in de tekst verwijst naar voetnoot nummer 1, die uitvoerig de belangrijkste bron identificeert en beschrijft, waardoor deze conclusie wordt ondersteund. Het gebruik van voetnoten of eindnoten die op deze manier aan ons verhaal zijn gekoppeld is eigenlijk de belangrijkste vorm van bronnen noemen: het wordt een bronverwijzing genoemd.

Op basis van deze voetnoot kan de lezer bepalen wat de kwaliteit is van de bron die we hebben gebruikt (een online afbeelding van het geboorteregister) en de locatie van deze bron (de collectie “Nederland, Noord-Brabant, burgerlijke stand, 1811-1942” beschikbaar op de FamilySearch-website).

Citatiestijlen

Zowel de bronvermeldingen als de vermelding in de bibliografie bevatten de meeste, zo niet alle, gegevens die we in de Brondialoog hebben ingevoerd. Het grote verschil tussen de Brondialoog en de bronvermelding is natuurlijk het feit, dat alle details uit de brondialoog in de bronverwijzing worden weergegeven als een enkele alinea, met behulp van interpunctie- en stijlelementen zoals komma's, dubbele punten, aanhalingstekens en cursieve tekst om de informatie beter leesbaar te maken.

In de loop der jaren hebben veel instellingen referentiestijlen gepubliceerd, die elk een indeling beschrijven voor het citeren van bronnen voor verschillende velden. Voorbeelden hiervan zijn het Associated Press Stylebook (voor kranten), The Bluebook (voor juridische citaten), het Chicago Manual of Style (voor wetenschappelijke onderzoekers), de MLA Style (voor bibliotheken) en Turabian's Manual (voor hogeschool- en universiteitsstudenten). Elk van deze stijlhandleidingen beschrijft welke details in de bronverwijzing moeten worden opgenomen en in welke volgorde; ze beschrijven het gebruik van leestekens, lettertypestijlen en hoe de namen van auteurs moeten worden opgenomen (voornaam eerst, of voornaam eerst? Voorletters of volledige voornaam?).

Nu gebruiken onderzoekers in de familiegeschiedenis de meest uiteenlopende bronnen van alle velden, en geen van de bovengenoemde stijlen bevat aanbevelingen tot styling voor al deze soorten bronnen.

Evidence Explained

Gelukkig publiceerde Elizabeth Shown Mills in 1997 haar boek Evidence Explained: Citing History Sources from Artifacts to Cyberspace, een zeer uitgebreide handleiding voor een referentiestijl voor genealogische bronverwijzingen, met citatievoorbeelden voor elk type bron dat een genealoog waarschijnlijk ooit zal tegenkomen. De stijl als geheel is geworteld in de Humanities Style van het Chicago Manual, maar behandelt veel meer soorten bronnen, waaronder veel online bronnen.

Het valt buiten de reikwijdte van deze blog om de verschillende grondbeginselen van Evidence Explained te bespreken, maar het boek is zeker interessant om te lezen; de website van Evidence Explained zou een goed uitgangspunt zijn. Centurial wordt ook geleverd met een voorbeeldproject (toepasselijk getiteld 'Evidence Explained', beschikbaar via de Snelstartdialoog), dat veel voorbeelden uit het boek bevat.

Bronvermeldingen in Centurial

Centurial ondersteunend de citatiestijl die in Evidence Explained wordt beschreven. Terwijl je alle brongegevens in de Brondialoog invoert, creëert Centurial tegelijkertijd de bronvermelding in de linkerbenedenhoek:

Vervolgens zal Centurial, telkens wanneer naar deze bron verwezen wordt, dat doen met behulp van deze verwijzing. In de weergave Persoonsgegevens bijvoorbeeld toont Centurial voetnoten voor elke conclusie:

De stijl zoals gedefinieerd in Evidence Explained is zeker niet de enige mogelijke citatiestijl voor onderzoek naar familiegeschiedenis, en er kunnen andere stijlen zijn die ook beschrijven hoe genealogische citaten moeten worden opgemaakt, hoewel ik moet zeggen dat ik er nog nooit een zo uitgebreid ben tegengekomen als Evidence Explained. Ken je een geschikte citatiestijl, laat het ons weten; Centurial zou ooit ook andere citatiestijlen kunnen ondersteunen.

Bibliografie

Veel onderzoeksrapporten bevatten niet alleen verwijzings(voet-)noten, maar worden ook geleverd met een bibliografie, soms ook een bronnenlijst genoemd. Dit is een handige, alfabetisch gerangschikte lijst van materialen die voor het gepubliceerde onderzoek werd gebruikt. Handleidingen in citatiestijl, inclusief Evidence Explained , bevatten meestal ook suggesties voor de formattering van deze bibliografische gegevens.

De Evidence Explained stijlgids groepeert meerdere bronverwijzingen uit dezelfde bron samen in één bronlijst-item. Stel dat ons onderzoek in het bovenstaande voorbeeld ook de afbeelding van het geboorteregister van Vincents broer Theo zou bevatten, dan zouden we voor elke afbeelding een afzonderlijke verwijzing hebben:

[1] Zundert en Wernhout, Burgerlijke stand, “Register der Akten van Geboorten over den jare 1853”, p. 9r, no. 29, Vincent Willem van Gogh (31 March 1853); image, “Netherlands, Noord-Brabant Province, Civil Registration, 1811-1942”, Family Search (https://www.familysearch.org/ : accessed 6 November 2018), Zundert > Geboorten 1850 > image 369 of 476; citing Nederlands Rijksarchiefdienst, Hertogenbosch.

[2] Zundert en Wernhout, Burgerlijke stand, “Register der Akten van Geboorte over den jare 1857”, p. 13r, no. 46, Theodorus van Gogh (1 May 1857); image, “Netherlands, Noord-Brabant Province, Civil Registration, 1811-1942”, Family Search (https://www.familysearch.org/ : accessed 6 November 2018), Zundert > Geboorten 1854 > image 398 of 524; citing Nederlands Rijksarchiefdienst, Hertogenbosch.

In de bronnenlijst zouden deze twee broncitaten worden gegroepeerd in één vermelding voor alle digitale afbeeldingen van FamilySearch van het geboorteregister van Zundert en Wernhout:

Zundert en Wernhout. Burgerlijke stand. Database with images. “Netherlands, Noord-Brabant Province, Civil Registration, 1811-1942”. Family Search. https://www.familysearch.org/ : 2018.

Over het algemeen worden bronvermeldingen gegroepeerd:

  • wanneer ze dezelfde bron aanhalen. Alle bronvermeldingen van registers van kerken en burgerlijke stand, volkstellingen, boeken of tijdschriften, begraafplaatsen, websites, etc. zijn gegroepeerd in één bronlijst-item.
  • wanneer ze zich in hetzelfde privé archief bevinden.

Als je dubbelklikt op een item in de bronlijst dat meerdere citaten bevat, wordt de Bronverkennerweergave geopend, die alle citaten uit die ene bron toont:

Citaten toevoegen aan een bestaand bronlijst-item.

We kunnen eenvoudig een nieuwe bronvermelding maken voor een bestaand bronlijst-item door te kiezen voor de menuoptie 'Voeg een bron toe' in het contextmenu van de bronlijst of door op de knop 'Voeg een bron toe' in de Bronverkennerweergave te klikken:

Centurial opent dan de Brondialoog, met herkomst en gedeelde gegevens reeds aanwezig; alleen de details voor de nieuwe vermelding moeten nog worden ingevoerd:

Merk op hoe Centurial ons waarschuwt dat de geel gemarkeerde velden worden gedeeld met (in dit geval 7) andere bronvermeldingen. Het wijzigen van deze velden heeft niet alleen invloed op deze bronvermelding, maar ook op die van de andere 7 bronnen.

Samenvatting

De nadruk op bronvermeldingen is een van de belangrijkste verschillen tussen een op conclusies gebaseerde genealogie en de op bewijs gebaseerde genealogie. In eerste instantie lijkt het invoeren van al deze brongegevens een gedoe, een karwei dat moet worden gedaan voordat je voor het eerst de genealogische informatie in de bron induikt. Daar staat echter tegenover dat het nader onderzoeken van onze bronnen ons onderzoek meer geloofwaardigheid geeft, doordat wij, en ook andere – latere - onderzoekers, de bronnen en de informatie die ze bevatten beter kunnen evalueren.

* Elizabeth Shown Mills, Evidence Explained: Citing History Sources from Artifacts to Cyberspace, 3rd ed. (Baltimore, Maryland: Genealogical Publishing Company, 2015), chapter 2, p. 41–46.

;