Hoe voeg je een bron toe - deel 2: Vindplaatsen

zondag 26 mei 2019 door Fouke Boss, vertaling door Marc Engel.

In dit tweede deel van onze blogserie over het toevoegen van een bron, bekijken we vindplaatsen, de manier binnen Centurial om informatie vast te leggen waarmee je jouw bronnen kunt terugvinden.

De Brondialoog

Uit het eerste deel van deze blog hebben we geleerd dat het toevoegen van een nieuwe bron in Centurial wordt gedaan met behulp van de Brondialoog. We zagen dat je dan allereerst van een bron moet vastleggen wat de herkomst ervan is, wat het spoor van representaties is, van degene die je bestudeert helemaal terug tot aan de oorspronkelijke representatie van de bron. De herkomst levert vervolgens een maatstaf op voor hoe betrouwbaar de informatie in die bron is.

Nadat je de herkomst van je bron hebt bepaald presenteert de Brondialoog je voor iedere weergave van je bron een invoerformulier, waarmee je de details van die weergave kunt invoeren. Laten we als voorbeeld eens kijken naar een online digitale afbeelding van een verslag door een lokale overheid:

Je kunt tussen de weergaven navigeren door de knoppen Vorige en Volgende onderaan de dialoog te gebruiken of door op de weergaven in het herkomstpaneel bovenaan het dialoogvenster te klikken.

Traceerbaarheid

Een van de belangrijkste redenen om zoveel mogelijk informatie over elk van de representaties vast te leggen is om jou en andere onderzoekers in staat te stellen je bronnen terug te vinden. Met andere woorden, je wilt voldoende informatie opnemen zodat jij of anderen op elk moment terug kunnen naar de bron die je oorspronkelijk hebt bestudeerd. Hiermee stel je jezelf of andere onderzoekers in staat de informatie, die je gebruikte en uit de bron extraheerde, te controleren en te valideren in hun oorspronkelijke context.

Om jezelf in staat te stellen terug te gaan naar de informatie moeten er twee of soms drie vragen worden beantwoord:

  1. Waar of hoe kun je deze bron vinden?
  2. Wat identificeert de bron die je gebruikte op unieke wijze?
  3. Optioneel, welk specifiek deel van de bron heb je gebruikt

Kijken we bij wijze van voorbeeld nog eens naar het geboorteregister van Vincent van Gogh. Als je deze bron zou willen terugzoeken om zelf eens een kijkje te nemen, zou je:

  1. Het Brabants Historisch Informatie Centrum bezoeken, een openbaar archief in 's Hertogenbosch.
  2. De Burgerlijke stand van Zundert opvragen.
  3. Het register met de geboortes van het jaar 1853 openen, naar pagina 9 recto gaan en akte nummer 29 bekijken.

Een tweede voorbeeld kan een serie opgenomen interviews met je grootvader zijn, geleid door bijvoorbeeld een neef van je. Als je de informatie uit het interview wilt valideren, moet je:

  1. Je neef bezoeken, of meer specifiek, zijn privéarchief.
  2. Zoeken naar de tape met label 'Interview met opa'.
  3. Vooruitspoelen naar de relevante locatie op de band

Andere bronnen vereisen alleen de eerste twee delen: om een online database-vermelding terug te vinden, zou je:

  1. Je webbrowser moeten starten
  2. Naar de relevante database-vermelding navigeren

Bron, vindplaats en indeling

Met Centurial kun je de antwoorden op elk van deze drie vragen vastleggen, en doe je dit voor elke representatie. Vanwege de bruikbaarheid hebben we de volgorde van de eerste twee vragen omgedraaid: eerst identificeren we de bron, vervolgens specificeren we de locatie van de bron (die in Centurial de vindplaats wordt genoemd), en tenslotte specificeren we de indeling indien relevant:

Voor elk brontype geeft Centurial aan, welke velden relevant zijn voor die specifieke bron, vindplaats en indeling. Een geschreven boek of manuscript wordt meestal geïdentificeerd aan de hand van de titel en auteur (s), terwijl bij een akte van de burgerlijke stand de jurisdictie (de stad waar de akte werd opgesteld) relevanter is. Een paginanummer is zeer relevant voor een volkstelling, maar voor een grafsteen minder.

Vindplaatsen

In Centurial gebruiken we het woord vindplaats in een vrij brede zin, omdat we het gebruiken om aan te geven hoe een bron kan worden teruggevonden. Centurial biedt 4 soorten vindplaatsen:

Vindplaats Omschrijving
Openbare archieven Veel originele bronnen zijn te vinden in openbare archieven. Openbare archieven zijn openbare voorzieningen waar onderzoeksmateriaal zoals historische archieven worden bewaard. Voorbeelden zijn overheidskantoren, nationale archieven, musea of openbare bibliotheken.
Privé archieven Familiestukken, zoals familiebrieven, geboorteakten en rouwberichten worden bewaard in het privéarchief van particulieren.
Uitgevers Veel geschreven werken, zoals boeken, tijdschriften en kranten, worden gepubliceerd. Deze materialen zijn meestal algemeen verkrijgbaar en kunnen worden gevonden door lokale bibliotheken te bezoeken, contact op te nemen met de uitgever of online.
Websites En natuurlijk kunnen veel bronnen vandaag de dag online worden gevonden, op websites of in virtuele archieven die speciaal voor dit doel zijn gemaakt.

Om een bron te koppelen aan een vindplaats beginnen we met het klikken op de drie puntjes in het veld vindplaats:

Dit opent de Vindplaatsdialoog, die alle in het project beschikbare vindplaatsen toont. Merk op dat de soorten vindplaatsen die worden getoond afhankelijk zijn van het brontype. 'In ons geval kan een akte van de burgerlijke stand zich in een openbaar archief bevinden. Aktes worden meestal niet afzonderlijk gepubliceerd, en als je er online een vindt kijk je eigenlijk naar een digitale afbeelding van een akte!

Je kunt nu een nieuwe vindplaats aanmaken (aan de rechterkant van de dialoog) of je kunt een bestaande vindplaats selecteren (aan de linkerkant). In beide gevallen krijg je deze scherm lay-out, waarmee je de velden van de vindplaats kunt bewerken voordat je deze vastlegt met behulp van de OK-knop:

Archiefindelingen

Openbare (en soms privé) archieven organiseren hun materialen meestal in kleinere eenheden zoals collecties, record group, series en dossiers. Ook deze kunnen worden beheerd vanuit het dialoogvenster Vindplaats. Hierbij een voorbeeld uit het boek Evidence Explained van Elizabeth Shown Mills, waarin de Wisconsin Historical Society (een openbaar archief) een collectie bezit ('Draper Manuscripts') die een serie bevat met de naam 'Tennessee Papers':

Op vergelijkbare wijze rangschikken websites zoals Family Search hun materiaal in digitale collecties, die specifiek zijn ontworpen als virtuele archieven:

Gegevens van de vindplaats

Na het vastleggen van de geselecteerde vindplaats of verzameling in de Vindplaatsdialoog (door op OK te klikken), schakelt Centurial terug naar de Brondialoog. De eenmaal bevestigde vindplaats wordt nu weergegeven als zijnde gekoppeld aan de bron.

Afhankelijk van het type vindplaats dat je hebt geselecteerd, heeft de Brondialoog nog een aantal velden aan de bron toegevoegd; deze velden zijn specifiek voor bronnen in zo'n vindplaats. Bijvoorbeeld: gegevens die in een archief zijn opgeslagen worden meestal door het archief gelabeld met een unieke identificatie, zoals een oproepnummer.

Type Aanvullende velden
Openbaar / privéarchief Met het veld identificatienummer kun je de unieke identificatie van de bron in het archief invoeren. Dit wordt soms ook wel het inventarisnummer genoemd. Het veld bekeken bevat de datum waarop je het item in het archief hebt ingezien.
Uitgevers Voor gepubliceerde bronnen zijn de velden publicatiedatum ISBN beschikbaar.
Websites Voor bronnen die op een website zijn gepubliceerd, kun je met Centurial de URL van de webpagina, het pad (de broodkruimel) en de datum waarop je de pagina bekeek vastleggen.

Voer alleen in wat je weet

Bij het invoeren van informatie over een bron is het erg belangrijk dat je alléén informatie invoert die je zelf hebt bevestigd met behulp van de inhoud van de bron. Het is beter om een veld leeg te laten dan om informatie in te voeren die je hebt geraden of geëxtrapoleerd. Als de pagina's van een register van de Burgerlijke Stand geen paginanummers bevatten, tel dan ook niet de pagina's; laat het paginaveld eenvoudig leeg.

Een bekend voorbeeld hiervan doet zich voor wanneer je een online digitale afbeelding van een belangrijk bestand bestudeert, bijvoorbeeld op familysearch.org. Je bestudeert het digitale beeld, dus vanuit die weergave weet je precies hoe je het kunt vinden: je kent de url van het beeld. Wat je echter niet zeker weet is de huidige locatie van de akte zelf. Meestal bevat de website informatie over de locatie van het register, maar dit is meestal de locatie op het moment dat de digitale afbeelding of scan werd gemaakt.

In dit geval kun je beter de vindplaats van het belangrijke gegeven markeren als onbekend (de standaardwaarde). In plaats daarvan bevat de digitale afbeelding een veld Herkomst, waarmee je de locatie van het gescande item kunt invoeren, zoals aangegeven door de website.

Bronvermeldingen

In het laatste deel van deze blogserie bekijken we bronvermeldingen en de groepering van bronnen in de bronnenlijst.

;